Città di Castello: Een stad als kunsthistorisch geheel
Città di Castello als samenhangend kunstlandschap
Città di Castello is een stad waar kerken, kapellen, paleizen en musea samen één kunsthistorisch geheel vormen. Hier ontvouwt zich geen lineaire ontwikkeling, maar een voortdurende dialoog tussen vroege renaissance, maniërisme, barok en latere interpretaties van dezelfde religieuze thema's.
Palazzo Vitelli alla Cannoniera
Het Palazzo Vitelli alla Cannoniera vormt de sleutel tot dit kunsthistorische netwerk. Het renaissancepaleis van de familie Vitelli was niet alleen een adellijke residentie, maar ook een politiek en cultureel centrum waar kunst werd ingezet als middel van representatie. Vanuit dit paleis onderhield de familie nauwe banden met Florence en Rome en stimuleerde zij een beeldtaal die ook de kerken van de stad beïnvloedde. Werken uit de kring van Giorgio Vasari, waaronder de Coronation of the Virgin (ca. 1564) voor de Cappella Vitelli, tonen hoe de Vitelli zich aansloten bij de Toscaanse renaissance. Tegenwoordig huisvest het paleis de Pinacoteca Comunale en vormt het het kunsthistorische geheugen van de stad, waar de verspreide kunstcollecties samen één samenhangend verhaal vertellen.
De Cattedrale dei Santi Florido e Amanzio
In de kathedraal komen vier eeuwen schilderkunst samen. Rosso Fiorentino's Cristo in Gloria (1528-1530) markeert het begin van een expressievere renaissance, terwijl het Battesimo di Cristo uit de kring van Perin del Vaga nog de klassieke harmonie bewaart. Vanaf het einde van de zestiende eeuw krijgt de contrareformatie gestalte in Niccolò Circignani (Pomarancio), met onder meer de Conversione sulla via di Damasco en de schilderingen in de Cappella di San Paolo, waarin kunst een middel wordt om het geloof te onderwijzen. De zeventiende eeuw brengt vervolgens een uitgesproken barokke inrichting met werken van Bernardino Gagliardi, waaronder Martirio di San Crescentino, Storie di Tobia en Dio Padre Eterno nel timpano, aangevuld met devotionele schilderijen van Bernardino Pacetti (Sguazzino) en Avanzino Nucci. De ontwikkeling wordt voltooid door de achttiende-eeuwse fresco's van Tommaso Conca en Marco Benefial, die met hun cyclus over San Florido en San Crescentino de geschiedenis van de stad visueel samenvatten.
De Chiesa di San Francesco
De Chiesa di San Francesco, oorspronkelijk een sobere dertiende-eeuwse franciscaanse kerk, bewaart nog altijd haar gotische apsis en middeleeuwse muren. De belangrijkste renaissanceaanvulling is de Cappella Vitelli, ontworpen door Giorgio Vasari, naast een geglazuurd terracottareliëf uit de werkplaats van Luca della Robbia met Sint Franciscus ontvangt de stigmata. Tijdens de verbouwing van 1707-1727 kreeg het interieur zijn barokke karakter met stucwerk van Antonio Milli, schilderijen van Lucantonio Angiolucci en Tommaso Conca en een historisch orgel uit 1763. Juist de combinatie van gotiek, renaissance en barok maakt deze kerk tot een van de kunsthistorisch rijkste van Umbrië.
De Chiesa di San Domenico
De tussen 1399 en 1424 gebouwde Chiesa di San Domenico weerspiegelt met haar sobere gotische architectuur de idealen van de dominicanen. Restauraties brachten waardevolle veertiende- en vijftiende-eeuwse fresco's aan het licht, terwijl het intarsia-koorgestoelte van Manno di Benincasa (1435) geldt als een hoogtepunt van de vroege renaissance. Ook de aan Antonio Alberti da Ferrara toegeschreven fresco's en de relieken van de zalige Margherita van Metola vergroten de religieuze betekenis van de kerk. Rond 1500 bezat San Domenico bovendien twee meesterwerken van de Italiaanse renaissance, Raphaels Crocifissione en Luca Signorelli's Martirio di San Sebastiano. Hoewel deze zich tegenwoordig elders bevinden, getuigen zij van het uitzonderlijke artistieke niveau dat de stad toen bereikte.
De Pinacoteca Comunale
De Pinacoteca Comunale, gevestigd in het Palazzo Vitelli alla Cannoniera, biedt een overzicht van deze kunsthistorische ontwikkeling. De collectie voert van de veertiende-eeuwse Maestà via Giorgio d'Andrea di Bartolo, Neri di Bicci, de werkplaats van Ghirlandaio en Pintoricchio naar de renaissance van Luca Signorelli en Rosso Fiorentino. De latere eeuwen zijn vertegenwoordigd door Giorgio Vasari, Santi di Tito, Niccolò Circignani en Francesco Mancini, wiens Quo Vadis een late echo vormt van de barokke traditie.
Kunsthistorische betekenis
Città di Castello is geen verzameling losse monumenten, maar een samenhangend kunsthistorisch landschap waarin het Palazzo Vitelli alla Cannoniera als organisatorisch en museaal hart fungeert. Kerken, paleizen en museum vormen samen een netwerk waarin macht, devotie en artistieke vernieuwing elkaar gedurende meer dan vijf eeuwen versterken. Juist die uitzonderlijke samenhang maakt Città di Castello tot een van de belangrijkste kunsthistorische bestemmingen van Umbrië.
