Montefalco: Waar kunst en spiritualiteit elkaar ontmoeten
Montefalco: franciscaanse en augustijnse beeldcultuur
In Montefalco komen verschillende tradities van religieuze kunst dicht bij elkaar. Vooral de franciscaanse kerk van San Francesco en het augustijnse Sant'Agostino laten zien hoe kunstenaars vanaf de veertiende eeuw steeds opnieuw vorm gaven aan Maria, Christus en de heiligen.
In de oudste fresco's van San Francesco staan heiligen herkenbaar tussen de gelovigen als beschermers en voorsprekers. Bij Giovanni di Corraduccio en Jacopo Zabolino di Vinciolo wordt het leven van heiligen verbonden met het lijden van Christus en met de franciscaanse nadruk op navolging, prediking en boetedoening. In San Fortunato krijgt die traditie rond het midden van de vijftiende eeuw een andere uitstraling. De engelen van Benozzo Gozzoli, met hun muziekinstrumenten, brengen een wereld van hemelse schoonheid binnen de kloosterruimte. Het processievaandel van Francesco Melanzio uit 1498 herinnert er tegelijk aan dat religieuze kunst niet alleen in de kerk aanwezig was, maar ook deel uitmaakte van openbare rituelen.
In Sant'Agostino ligt het accent vaker op Maria als moeder en beschermster. De Madonna del Latte toont haar in een intieme relatie met het Kind; de Madonna della Misericordia van Giovanni di Corraduccio beschermt de gemeenschap onder haar mantel. Bij Francesco Melanzio komen verschillende tradities samen rond Maria en een groep heiligen, onder wie Nicola da Tolentino, Sebastiaan, Petrus en Paulus.
In het begin van de zestiende eeuw sluit Montefalco met Perugino en Tiberio d'Assisi aan bij de schilderkunst van de renaissance. De monumentale decoratie van San Francesco en de schilderingen van Tiberio laten zien hoe oudere franciscaanse thema's een nieuwe beeldtaal krijgen. Tegelijkertijd bleef de stad verbonden met kunstenaars en voorbeelden uit andere centra, onder meer Rome en Florence.
Ook in de zeventiende en achttiende eeuw bleef deze religieuze beeldtraditie voortbestaan. Maria bleef een vertrouwde figuur, maar haar verschijningsvorm veranderde: van voedende moeder en beschermende Madonna tot de verheven Maria van de Assunzione van Anton Maria Garbi.
De kunst van Montefalco laat zo geen rechte ontwikkeling zien van middeleeuwen naar renaissance en barok. Oude devoties bleven naast nieuwe beeldvormen bestaan. Wie de verschillende kerken en werken naast elkaar bekijkt, ziet vooral hoe kunstenaars steeds opnieuw zochten naar een beeldtaal voor geloof, bescherming, heiligheid en de relatie tussen de mens en het goddelijke.
Bronnen:
- Wikipedia
- Keytoumbria.com
- Elvio Lunghi, Benozzo Gozzoli in Montefalco, Editrice Minerva Assisi, 1997
- Giovanni Mariucci, Umbria da non perdere, Scala, 2010
- Eigen waarnemingen ter plaatse van de kunstwerken en de architectuur van de kerk of museum
- Bestudering van de informatiepanelen en toelichtingsbordjes bij de kunstwerken in de kerk of museum
