Arezzo: De weg naar de Renaissance
Arezzo als kunsthistorische schakel
Arezzo behoort tot de belangrijkste kunststeden van Toscane. In de kerken van de stad zijn bijna drie eeuwen Italiaanse schilderkunst naast elkaar te zien: van de Byzantijnse traditie en de vroege gotiek tot de renaissance. De overgang verloopt niet als een scherpe breuk. Oudere vormen blijven lange tijd aanwezig, terwijl nieuwe manieren van schilderen, ruimte weergeven en menselijke figuren voorstellen geleidelijk hun plaats krijgen.
Een goed beginpunt is de Chiesa di San Domenico met het monumentale kruis van Cimabue, ontstaan rond 1265–1268. De sterk gebogen figuur van Christus en de nadruk op zijn lijden vormen een belangrijk moment in de ontwikkeling van de Italiaanse schilderkunst. In dezelfde kerk zijn werken te vinden van onder anderen Montano d’Arezzo, het Maestro del Vescovado en Spinello Aretino. De geglazuurde terracotta’s van de Della Robbia en werken van Giovanni d’Agnolo di Balduccio brengen de blik vervolgens dichter bij de renaissance.
In de Basilica di San Francesco vormt Piero della Francesca’s Storie della Vera Croce het grote middelpunt. De fresco’s uit 1453–1464 vallen op door hun heldere ruimte, beheerste perspectief en rustige figuren. Tegelijk zijn in de basiliek oudere werken bewaard gebleven, onder meer van Spinello Aretino, Niccolò di Pietro Gerini en Neri di Bicci. Later kwamen daar werken van Guillaume de Marcillat en Giovanni Antonio Lappoli bij.
Ook de Duomo brengt verschillende perioden dicht bij elkaar. Het grafmonument van bisschop Guido Tarlati uit circa 1330, van Agostino di Giovanni en Agnolo di Ventura, behoort tot de belangrijkste Toscaanse grafmonumenten van de veertiende eeuw. Piero della Francesca’s Maria Magdalena staat er tegenover als een van de belangrijke renaissanceschilderijen. De glasramen van Guillaume de Marcillat en de terracotta’s van Andrea della Robbia, waaronder het Trinità-altaarstuk, laten zien hoe nieuwe Florentijnse vormen in Arezzo een eigen plaats kregen.
Santa Maria della Pieve vertegenwoordigt een veel oudere laag van de stad. De romaanse kerk bewaart onder meer het Tarlati-polyptiek van Pietro Lorenzetti uit 1320, een belangrijk voorbeeld van de Sienese schilderkunst buiten Siena. De werken van Lorenzetti en Andrea di Nerio verbinden verfijnde gotische vormen met meer aandacht voor ruimte, volume en menselijke uitdrukking.
Ook kleinere kerken zijn van belang. In de Chiesa dei Santi Michele e Adriano staan de Madonna met Kind van Andrea di Nerio en het altaarstuk van Neri di Bicci uit 1466. Hier wordt de invloed van Florence zichtbaar zonder dat de eigen traditie van Arezzo verdwijnt.
Arezzo is vooral interessant door wat er nog naast elkaar aanwezig is. Cimabue, Lorenzetti, Spinello Aretino, Piero della Francesca, de Della Robbia en Guillaume de Marcillat behoren tot verschillende generaties, maar hun werken zijn binnen één stad op korte afstand van elkaar te bekijken. Wie van kerk naar kerk loopt, ziet niet alleen een opeenvolging van stijlen, maar ook hoe oudere en nieuwe vormen lange tijd naast elkaar bleven bestaan.
