Basilica di San Francesco:
De franciscaanse spiritualiteit in beeld

De fresco's in de Guasconi-kapel, geschilderd door Spinello Aretino (ca. 1350–1410), behoren tot de belangrijkste fresco's van Arezzo. Halverwege de negentiende eeuw werden zij bevrijd van de kalk- en pleisterlagen die de schilderingen lange tijd hadden bedekt. Reeds Giorgio Vasari schreef de cyclus toe aan Spinello en vermeldde dat de kapel zich bevond aan de voet van de inmiddels verdwenen klokkentoren.

De frescocyclus werd voltooid in 1404. Op de linkerwand is het leven van Sint Egidius (Sant'Egidio) afgebeeld, naamheilige van een van de opdrachtgevers; op de rechterwand het leven van de aartsengel Michaël. Rond de vensterboog zijn heiligen en profeten weergegeven.

Linkerwand – Het leven van Sint Egidius (van boven naar beneden):

Sint Egidius deelt zijn bezittingen uit aan de armen (lunet);
hij beschermt een gewond hert tegen de koning van de Goten;
hij verkrijgt absolutie voor Karel Martel voor een zonde die niet was gebiecht.

Rechterwand – Het leven van de aartsengel Michaël (van boven naar beneden):

de aankondiging van de Menswording van het Woord van God (lunet);
de val van de opstandige engelen;
de verschijning van de aartsengel Michaël aan paus Gregorius de Grote.

Op het altaar staat een polyptiek, toegeschreven aan Niccolò di Pietro Gerini (gedocumenteerd 1368–1415), met de Tenhemelopneming van Maria, geflankeerd door de heiligen Joris, Giovanni Gualberto, Laurentius en Franciscus van Assisi. Maria stijgt op boven haar graf en overhandigt haar gordel aan de apostel Thomas.

Bron: Informatiebord Basilica di San Francesco (vrij vertaald)

Aretino Spinello, Guasconi-kapel, fresco's over Sint-Michiel de aartsengel (1404)

Deze laatgotische kapel werd in 1909 herbouwd met hergebruik van oorspronkelijke bouwmaterialen. Zij draagt het wapen van de Broederschap der Leken (Confraternita dei Laici). In het timpaan is een reliëf van Christus Pantocrator aangebracht, weergegeven binnen een schild dat door engelen wordt gedragen.

Het fresco op de achterwand, geschilderd door Parri Spinelli (ca. 1387–1453), zoon van Spinello Aretino, toont de tronende Madonna met het Kind en de Vier Gekroonde Martelaren (Santi Quattro Coronati). Onder deze hoofdvoorstelling zijn, verdeeld over twee registers, fragmenten zichtbaar van scènes uit hun levensverhaal.

Giorgio Vasari prijst in zijn Levens met name de inmiddels verloren gegane figuren van de beulen, die volgens hem getuigen van grote kracht en vakmanschap. Hij identificeert tevens de afgebeelde martelaren als Claudius, Nicostratus, Simpronianus en Castorius, steenhouwers uit Pannonië, en brengt de opdracht in verband met het Aretijnse gilde van steenhouwers, metselaars en timmerlieden.

De bronzen Onbevlekte Ontvangenis is een werk van Mario Moschi uit 1962.

Op de linkerwand is een geschilderde architectonische omlijsting te zien met een fresco van Parri Spinelli, dat de heiligen Donnino en Nicolaas van Bari voorstelt. Donnino is herkenbaar aan de hond, zijn metgezel tijdens zijn kluizenaarsleven; Nicolaas draagt de drie geldbeurzen, symbool van de bruidsschatten waarmee hij drie arme jonge vrouwen van een gedwongen bestaan redde.

Daarnaast bevinden zich een fragment van een engelfiguur en een gedenkinscript uit 1607, gewijd aan Francesco Accolti (Arezzo, ca. 1416 – Siena, 1488), een vooraanstaand humanist, jurist en diplomaat.

Bron: Informatiebord Basilica di San Francesco (vrij vertaald)

Domenico Pecori, Madonna col Bambino, (primi anni del Cinquecento) 1507-1513

Het altaar van de Carbonati-kapel, met zijn zuilen van rood marmer, werd tijdens de restauratie van 1909 samengesteld uit verspreid teruggevonden fragmenten.

De fresco's zijn van Lorentino d'Andrea (ca. 1428–1506), een medewerker en navolger van Piero della Francesca. In de lunet is de Madonna van Barmhartigheid afgebeeld, waarvan de compositie duidelijk herinnert aan Piero's beroemde Madonna del Parto in Monterchi.

De twee onderste registers tonen episoden uit het leven van Sint Bernardinus van Siena in Arezzo, waaronder de processie naar de Fonte Tecta – de plaats waar later het heiligdom Santa Maria delle Grazie werd gebouwd –, de stichting van dit heiligdom en verschillende wonderen van de heilige.

In de rechterboog bevindt zich een Kruisiging, vrijwel een letterlijke navolging van de overeenkomstige voorstelling in Piero della Francesca's Polyptiek van de Misericordia, tegenwoordig in het Museo Civico van Sansepolcro.

Een opschrift vermeldt zowel de voltooiing van de frescocyclus (1463) als de naam van de opdrachtgever: Benedetto di Giovanni d'Antonio a Valle, wolhandelaar (lanifex) uit Arezzo.

Links van de kapel bevindt zich een schilderij van Niccolò Soggi (1479–1551), waarop de Madonna met Kind is afgebeeld, omringd door de heiligen Johannes de Doper, Bernardinus, Antonius, Franciscus en drie engelen. Zowel de figuren als het landschap verraden de invloed van Perugino, bij wie Soggi zijn opleiding genoot. Volgens Giorgio Vasari werd het schilderij oorspronkelijk bekroond door een voorstelling van God de Vader, die verloren is gegaan.

Bron: Informatiebord Basilica di San Francesco (vrij vertaald)

Niccolò Soggi (giovanile), Madonna col Bambino tra San Giovanni Battista, Bernardo, Antonio, Francesco e Angeli (eind 15e eeuw)

Bicci di Lorenzo, ceiling, the Four Evangelists (ca. 1447) en Giovanni di Piamonte, left by the window, The Prophet Isaiah (1456-66) 

Neri di Bicci, Cappella Tarlati di Pietramala , Annunciazione tra i Santi Francesco, Girolamo, e i profeti David ed Isaia (intorno al 1470)

Lorentino d'Andrea, Ciclo di affreschi nella cappella di Sant'Antonio da Padova (1480)

De Kapel van Pagno di Maffeo, oom van de franciscaan Fra Angelo di Meglio, werd in de veertiende eeuw gebouwd en onder bescherming van de familie Roselli voltooid door Bartolomeo da Lucca, die in 1427 nog in leven was.

De kapel bevat het grafmonument van Francesco Roselli, een oorspronkelijk polychroom terracottabeeld van Michele di Niccolò Dini, beter bekend als Michele da Firenze (ca. 1385–ca. 1455). Dit vroeg-renaissancistische werk heeft de laatste decennia hernieuwde waardering gekregen als voorbeeld van de belangrijke rol die terracotta speelde bij de verspreiding van de vernieuwende beeldtaal van de Renaissance, mede onder invloed van Donatello.

Francesco Roselli is liggend afgebeeld op de sarcofaag, waarvan de voorzijde is versierd met medaillons met portretten van juristen en familieleden. Op de achtergrond is de Kruisiging weergegeven. Het monument is geplaatst in een architectonische omlijsting met een veelbogige (polylobate) boog.

Michele da Firenze was werkzaam in Toscane en diverse steden in Noord-Italië. Van zijn hand zijn ook de Madonna delle Lacrime in de kerk van de Santissima Annunziata in Arezzo en verschillende reliëfs die tegenwoordig worden bewaard in het Diocesaan Museum en het Nationaal Museum voor Middeleeuwse en Moderne Kunst.

Op de linkerwand zijn fragmenten van zestiende-eeuwse fresco's bewaard gebleven.

Bron: Informatiebord Basilica di San Francesco (vrij vertaald)

Spinello Aretino, (Sacra Conversazione), met Sint-Franciscus van Assisi, de Heilige Maagd Maria, de Heilige Clara van Assisi (15e eeuw)

Spinello Aretino en/of Andrea di Nerio, Gozzari kapel, fresco's, Mary and St. Francis comforting St. John Damascene in prison, the Annunciation”, the Baptism of Christ, the Mystic Marriage of St. Catherine, St. Michael the Archangel and St. Francis receiving the stigmata (15e eeuw)

Matteo Lappoli (attribuzioni), Affresco staccato con l'Annunciazione nella cappella dei Tarlati
(tweede helft 15e eeuw)

Giovanni Antonio Lappoli (toegewezen), Adoratie der Wijzen (op basis van een ontwerp van Rosso Fiorentino), 1527-1530