Cortona

Cortona behoort tot de kunsthistorisch interessante steden van Toscane. In de kerken en musea zijn werken uit de veertiende tot de achttiende eeuw bewaard gebleven, vaak nog in de religieuze omgeving waarvoor ze werden gemaakt. Wie de verschillende plekken bezoekt, ziet de veranderingen in de schilderkunst geleidelijk voor zich: van de Sienese gotiek via de vroege en hoogrenaissance naar het maniërisme en de barok.

Het Diocesaan Museum vormt een belangrijk vertrekpunt. De invloed van Siena is er goed te zien in de monumentale Cortona Maestà van Pietro Lorenzetti. Ook zijn crucifixen en de Andata al Calvario tonen de toenemende aandacht voor emotie, menselijke expressie en ruimte. Het paneel met het leven van de heilige Margaretha van Cortona uit 1298 behoort tot de vroegste voorbeelden van de plaatselijke heiligenverering.

Met Fra Angelico verandert de beeldtaal. Zijn Annunciatie van Cortona (ca. 1430) is een van de bekendste werken van het museum. De heldere ruimte, de rustige houdingen en de verfijnde kleuren geven het verhaal een nieuwe vorm. De predella met onder meer de Visitatie, Aanbidding der Wijzen, Dood van Maria en Huwelijk van Maria vormt een bijzonder ensemble. Het latere Cortona Polyptiek laat zien hoe Fra Angelico elementen van de gotische traditie met de nieuwe vormentaal van de renaissance verbindt. Werken van Sassetta, Niccolò di Segna en Domenico di Michelino sluiten bij deze ontwikkeling aan.

In de tweede helft van de vijftiende eeuw wordt de Florentijnse invloed sterker. Bartolomeo della Gatta gebruikt in zijn Tenhemelopneming van Maria (1473) een overtuigender ruimte en verfijnd kleurgebruik. In de werken van Andrea di Mariotto del Minga en Cristofano Gherardi verschuift de beeldtaal verder richting het maniërisme.

Luca Signorelli neemt binnen het kunstbezit van Cortona een bijzondere plaats in. Zijn Bewening van Christus (1502) valt op door de krachtige lichamen en dramatische uitdrukking. In de Communie van de Apostelen (1512), de Onbevlekte Ontvangenis, de cyclus over de heilige Margaretha en de monumentale Tenhemelopneming van Maria (1519–1520) krijgt zijn belangstelling voor anatomie, beweging en expressie steeds meer ruimte. Ook werken uit zijn atelier laten zien hoe lang zijn stijl in Cortona doorwerkte.

In de Concattedrale di Santa Maria Assunta komen verschillende periodes bij elkaar. Het marmeren ciborium van Mino da Fiesole en Urbano da Cortona uit 1491 heeft nog de evenwichtige vormentaal van de renaissance. De schilderijen van Andrea Commodi, Tommaso Bernabei en Raffaello Vanni hebben een veel beweeglijker en dramatischer karakter. Ook de met Pietro da Cortona verbonden Aanbidding der Herders sluit met haar monumentale compositie en sterke lichtwerking aan bij de barok.

De Chiesa di San Domenico vormt een andere interessante plek om de veranderingen te volgen. De lunette van Fra Angelico met Madonna en Kind tussen de heiligen Dominicus en Petrus Martyr heeft een ingetogen karakter. Een triptiek van Lorenzo di Niccolò houdt de gotische traditie zichtbaar. Een vroege Madonna van Luca Signorelli laat een ander stadium van zijn ontwikkeling zien. Werken van Andrea Commodi, Domenico Cresti, Palma il Giovane en Pietro Colombati brengen vervolgens de latere zestiende en zeventiende eeuw in beeld, met als opvallend werk de extatische voorstelling van de heilige Margaretha door Giuseppe Maria Crespi.